Literatuuroverzicht TGI
Adressen en websites

Het THEMA centraal

Praktijk en theorie van themagecentreerde interactie

Jeroen Hendriksen en Arjan de Wit (redactie)

`Het thema centraal' vertelt van de praktijk van themagecentreerde interactie. TGI als basis voor het succesvol leiden van groepen is 25 jaar geleden in Nederland geïntroduceerd. Belangrijke TGI-thema's zoals het leiden van groepen, het centraal staande thema, het vier factoren model, de dynamische balans, eigen leiderschap en het bekende"storingen hebben voorrang" worden met behulp van praktijkberichten door acht auteurs uit Nederland en België uitgewerkt.

In 1979 is het bekende boek van Ruth Cohn "Van psychoanalyse naar themagecentreerde interactie" verschenen bij uitgeverij Nelissen. Na 25 jaar is nu eindelijk een Nederlandstalig boek verschenen met een scala aan ervaringen uit de directe praktijk van de themagecentreerde interactie. 

TGI
Het systeem van TGI zoals dat door Ruth Cohn beschreven wordt, is kort gezegd gebaseerd op respect, autonomie en interdependentie. Invalshoek voor het methodisch werken met TGI is het eigen leiderschap en het uitgangspunt: storingen hebben voorrang. De groep leert hiermee succesvol werken wanneer er een dynamische balans gaat ontstaan tussen de polen van het leren: de taak, de individuen, de groep en de wereld die ons omgeeft (de globe). Het werken met dit vier factoren model als drijfveer voor een proces van levend leren is het feitelijke thema van dit boek.
Tevens wordt in dit boek het begrip groep uitgebreid naar team en organisatie. Het leiderschap zoals dat bij TGI geleerd wordt, is uiterst relevant binnen organisaties in een veranderingsslag.
Eigen leiderschap als vorm van zelfsturing kan gepraktiseerd worden binnen terreinen van het leven.

Thema's 
De volgende thema's komen in dit boek aan bod.
· De theorie van themagecentreerde interactie wordt gekoppeld aan de ontstaansgeschiedenis van de TGI en de eigen ontwikkeling van Ruth Cohn 
· De praktijk van het werken met TGI in een cursusaanbod is beschreven rondom het thema: flow, schepping en ontdekking
· TGI en zijn bruikbaarheid binnen overlegsituaties en vergaderingen is een speciaal thema. In vergaderingen kan een grotere balans ontstaan tussen efficiëntie en resultaatgerichtheid enerzijds en betrokkenheid/procesgerichtheid anderzijds wanneer de kerngedachten van TGI ingezet worden
· Het ontwerpen van een training, het werken met thema's en het evalueren daarvan wordt belicht vanuit de opleidingsrealiteit van pastoraal werkers
· Intervisie en het gebruik daarbij van teksten van Cohn over tegenoverdracht en vrij associëren leidt tot een verdiepend inzicht in de rijke mogelijkheden van intervisie
· Groepssupervisie wordt als een persoonlijke reflectie op het eigen leren en het leren van deelnemers uitgewerkt
· Werken met een leiderschap binnen organisaties dat gebaseerd is op de uitgangspunten van TGI is een actueel en vernieuwend thema. Dit hoofdstuk is voorzien van een teamdiagnose-instrument
· TGI inzetten bij het ontwikkelen van competenties van studenten in het hoger onderwijs is een krachtige ondersteuning van leermodellen zoals probleemgestuurd onderwijs

Kenmerken TGI
Het boek presenteert in het slothoofdstuk als krachtige kenmerken van TGI:
-de verbinding van inhoud en interactie (taak- èn procesgericht werken), levendigheid en diepgang
-aansluiting bij de persoon die leert en werkt
-het dynamisch balanceren als dè manier om betrokkenheid op het leren en thema te versterken
TGI doet iets met mensen waardoor mensen iets met TGI doen!

Voor wie
Het boek is gericht op lezers uit de werkvelden training, advisering en coaching, bedrijfsleven en management, organisatieontwikkeling en personeelsbeleid, onderwijs en pastoraal werk, therapie en welzijnswerk

Redactie
Jeroen Hendriksen, trainer en coach. Partner bij de Associatie voor Coaching. Schreef eerder over Intervisie, Begeleiden van docenten en over Collegiale Consultatie (bij Uitgeverij Nelissen).
Arjan de Wit, zelfstandig management en communicatietrainer/coach Psycholoog.


INHOUD
Voorwoord (Ivo Callens)
Inleiding

1. Levend leren als levensopgave: werken aan authentiek leiderschap (Jeroen Hendriksen)
1.1 Inleiding
1.2 Levend leren
1.3 Thema en interactie in balans
1.4 Het vier factoren model
1.5 De themaformulering
1.6 De hulpregels
1.7 De afronding

2. Creatieve werkvormen in TGI-programma's: over flow, schepping en ontdekking (Marleen Vangrinsven)
2.1 Inleiding
2.2 Mijn voorbereiding: tussen dief en moordenaar
2.3 Aan het werk
2.4 De theorie als input
2.5 Eén stap verder: de deelnemers doen het werk
2.6 Transfer naar de werksituatie
2.7 Tot slot

3. De bruikbaarheid van TGI bij overlegsituaties.
'Oh! Wat een zalige vergadering' (Marc Verschueren)
3.1 Inleiding
3.2 Hoe wordt TGI bruikbaar in overlegsituaties?
3.3 TGI overlegsituaties en dynamisch balanceren
3.4 Overleggen = een veranderingsproces?
3.5 TGI vanuit de deelnemersrol: interventies en TGI-hulpregels
3.6 TGI vanuit de voorzittersrol: de voorbereiding en de Globe
3.7 Tot slot

4. TGI en intervisie. `Wanneer al het bewuste uitgesproken is, kan het nieuwe binnenstromen' (Jeroen Hendriksen en Arjan de Wit)
4.1 Inleiding
4.2 Het associëren als basis voor inzicht in problemen
4.3 Intervisie
4.4 Samenvatting van onze intervisiemethodiek
4.5 Tot slot

5. Het ontwerpen van een TGI-training. 'Kleine stappen in een verschuivend landschap' (Paul Eylenbosch)
5.1 Inleiding en welkom
5.2 Mijn persoonlijke geschiedenis bepaalt mijn leren
5.3 De voorbereiding op de cursus
5.4 Me verbinden met TGI
5.5 Het thema wordt leider
5.6 Nieuw perspectief

6. TGI en leiderschap in organisaties. Een richtinggevend kompas voor managers (Ineke van den Braak)
6.1. Inleiding
6.2. TGI stimuleert bewustwording, authenticiteit en zelfsturing
6.3. Het vier factoren model als analyse-instrument
6.4. Het vinden van het thema
6.5. Een persoonlijke leerweg
6.6. Instrument teamanalyse

7. TGI binnen groepssupervisie: een persoonlijke reflectie op mijn eigen leren (Monique d'Hertefelt)
7.1 Inleiding
7.2 Vanwaar ik vertrok
7.3 Leren aan ervaring
7.4 Vernieuwen is een avontuur
7.5 TGI als leidraad
7.6 Oogsten
7.7 Fundamentele vragen
7.8 De weg is het resultaat

8. TGI en competentiegericht leren in het onderwijs: subtiele interventies leiden tot generatief leren (Theo Middelkoop)
8.1 Inleiding
8.2 De kenmerken .van competentiegericht leren
8.3 Probleemgestuurd onderwijs
8.4 Projectonderwijs
8.5 De meerwaarde van TGI bij competentiegerichte onderwijssystemen
8.6 Conclusies en afronding

9. TGI in een krachtig perspectief: systeem aanbrengen in verscheidenheid (Phien Kuiper)
9.1 Inleiding
9.2 Theorie-methode-instrumenten
9.3 Dynamisch balanceren
9.4 Eigen leiderschap
9.5 De persoon
9.6 Samenvatting en perspectieven

Bijlage 1 Literatuurlijst
Bijlage 2 Adressen, websites e.d.
Bijlage 3 Opleidingsmogelijkheden en cursusaanbod


Voorwoord

Why is the world so stupid as we are all so intelligent? (Ruth Cohn, 2003)

Toen ik Ruth Cohn enkele dagen na haar 91ste verjaardag opzocht om naast het vieren van haar verjaardag andermaal een en ander door te praten kwamen we in het gesprek terecht bij de vaststelling dat niet alleen individuen en teams maar ook organisaties als ze intelligent willen zijn en willen overleven, moeten leren leren. Ineens riep ze met haar schelle stem het bovenstaande uit. Daarop bleven we allebei even stil. In die ene zin klonk ook zoveel door over waar het haar eigenlijk al die jaren om gaat. Waarom is onze wereld zo bizar terwijl we met meer en meer mensen wereldwijd zo intelligent 'verbonden' zijn geworden? En wat is ieders verantwoordelijkheid en 'eigen' leiderschap in deze? Hoe kunnen we bijdragen aan constructieve processen waar dan ook, van bedrijfsleven over politiek en zorginstellingen tot onderwijs. En middels welke kanalen dan ook: of het nu opleidingen zijn, intervisie, teamontwikkeling, conferenties, training of coaching. 

Haar devies is het oefenen en daardoor echt eigen maken van het persoonlijke onontvreemdbare eigen leiderschap. Dit is het nemen van zelfverantwoordelijkheid voor zowel jezelf als voor wat gebeurt in de wereld. Daar doet dit praktijkboek verslag over en het is het kernthema van haar leven en werk.
De sleutel tot het effect van de kracht van haar inzet ligt echter vervolgens in de specifieke werkwijze, de unieke methodologie van de themagecentreerde interactie (TGI). Het TGI-systeem verbindt omgevingsbewustzijn met individuele zelfsturing, resultaatgerichtheid en kwaliteit in de communicatie en interactie. Methodisch worden daarin stappen gezet door de interactie te centreren rond de thema's die er toe doen: de levende thema's (Callens 2003).

Niets nieuws, lijkt wel. Grondig ingesleten patronen door elkaar schuddend, bedoel ik. Dat blijkt uit de realiteit als je de grondhouding en de werkprincipes van Ruth Cohn's TGI-systeem ook maar enigszins in de praktijk brengt. En daar getuigen de verschillende bijdragen van, die in dit boek bij elkaar zijn gebracht. De auteurs zijn allen betrokken geweest bij het eerste volledig in het Nederlands uitgevoerd opleidingsprogramma

Wie de TGI-opleiding wil volgen is in het verleden steeds verplicht geweest naar Duitstalige landen af te reizen. Dat maakt ook dat relatief weinig in onze taal verschenen is over het TGI-systeem. Dit boek is ontstaan vanuit de reflecties op de praktijk die in deze eerste opleidingsgroep werden besproken en doorgewerkt. 

Zelf mocht ik ook in dit opleidingsprogramma als opleider participeren. Mijn intensieve betrokkenheid met TGI loopt ook parallel met de leerweg die de auteurs hebben afgelegd. Tijdens dit opleidingsprogramma ben ik me gaan verdiepen in het vertalen van het unieke systeem naar de maatschappelijke context waarin wij nu leven, met inbegrip van de wereld van het bedrijfsleven.
Dit heeft geleid tot het herdefiniëren van TGI tot datgene wat het altijd in essentie geweest is: een waardengedreven innovatief leiderschapsmodel. 
Het TGI-systeem brengt leerprocessen tot leven en genereert veranderprocessen en vernieuwing: generatief leiderschap [generatief = voortbrengend, tot leven brengend]. Daardoor is TGI ook buitengewoon relevant voor organisaties en bedrijven in dit tijdsgewricht. TGI geeft handen en voeten aan een belangrijke opdracht voor hedendaags leiderschap: van organisaties meer levende en lerende systemen te maken, die het leer- en verandervermogen weten te genereren dat nodig is in onze onzekere turbulente tijden. De doorontwikkeling van TGI als Generatief Leiderschapsmodel levert de unieke Dynamic Balanced Leadership ScoreCard© op met 33 daarbij horende competenties (zie literatuurverwijzingen achterin het boek, bijlage 1). In verschillende ondernemingen wordt thans met TGI geëxperimenteerd.

Tot nog toe is het TGI-systeem, ook internationaal, vooral bekend geworden als een model voor het werken met groepen. Het heeft daarnaast onuitwisbaar duidelijke erkenning gekregen als supervisiemodel en als model voor intervisie. Daarvan getuigt ook dit boek en het laat ook meer zien: wat dacht je van een vergadering eens anders leiden (vanuit TGI-principes)l of een doorkijk in het zorgvuldig overwogen verloop van een TGI-opleidingsprogramma? 
TGI bevordert expliciet variëteit en diversiteit: staan voor je eigen uniciteit, ertoe doen en dit inbrengen en daarbij weten even belangrijk te zijn als ieder ander. En ook niet belangrijker.
In dit boek volgt dus ook een verslag van verschillen. Verschillen door de verscheidenheid van maatschappelijke contexten waarin het TGI-systeem in praktijk wordt gebracht (onderwijs, supervisie, intervisie, vergaderingen, management, pastoraal werk tot en met de genoemde doorkijk op een TGI-opleidingsprogramma). Verschillen ook in het begrijpen van TGI en in het belichten van dimensies van het TGI-systeem. Deze diversiteit siert.

De basisteksten van Ruth Cohn zelf zijn nu bijna 25 jaar geleden bij dezelfde uitgever in vertaling verschenen. Het boek is nog steeds verkrijgbaar en belangrijk.
Het is tijd dat er eindelijk weer een boek verschijnt dat dit bijzondere systeem voor een breder publiek uit verschillende maatschappelijke velden ontsluit. 
Dat doen acht auteurs onder redactie van Jeroen Hendriksen en Arjan de Wit. Het is een meervoudig verslag geworden van ervaringen uit de praktijk, die de lezer een intieme deelgenoot maakt van de passie, maar vooral ook van de worsteling, om als begeleider waardevolle processen tot stand te laten komen.

Dr. Ivo G.Ph. Callens
Centre for Generative Leadership
Utrecht, november 2003.