(Over overdracht en tegenoverdracht)

Meisje Niemand

Ze komt een uur te laat binnen. Twee dagen gaan we werken aan het begeleiden van intervisiegroepen. Ze heeft alleen koffie nodig om aan te komen, geen namen, geen programma, even niets. Met opgetrokken schouders neemt ze plaats, alsof ze haar koffie omhult en in zich opneemt, verbaasd opkijkend dat de groep wel wil weten wie ze is. ‘Meisje Niemand’, schiet door me heen, denkend aan de hoofdpersoon uit een prachtig Pools boek. ‘Ik ben theoretisch-psycholoog’, zegt ze.
Ze stelt in de loop van de dag uiterst theoretische vragen, geeft ver-affe bespiegelingen en triggert me door haar immer negatieve illustraties van de mens in het algemeen en in het bijzonder de managers van het bedrijf waar ze werkt.
Ik merk dat de deelnemers de neiging hebben òf de strijd met haar aan te gaan (‘ík neem het nu even van je over’) òf haar opmerkingen te negeren. Ik negeer zelf ’s avonds haar intervisievraag om te kiezen voor een ‘positief geladen’ vraag van een andere deelnemer. Ze bouwt een muur en zoekt tevens steeds naar aandacht voor haar negatief geladen verhalen.
Ze houdt me na afloop wel bezig…wat kan ik met haar?

Dan zijn er op de tweede dag twee kleine incidenten. ’s Morgens zeg ik op een gegeven ogenblijk tegen haar, na alweer een uiterst negatieve schets over haar managers: ‘Ik krijg de indruk dat je helemaal geen intervisie wilt doen met deze groep, en iedere kans waarneemt om je af te zetten tegen je werk en je bazen’. Nee hoor, eigenlijk is ze erg positief over haar werk, geeft ze aan. Muur. Mijn boodschap komt niet binnen. ’s Middags hebben we het over rivaliteitsverschijnselen in de intervisiegroep en over de wijze waarop de begeleider hiermee kan omgaan. Meisje zegt dat ze zich kan voorstellen dat rivaliteit bestaat maar dat zij er zelf toch niet mee bezig is. ‘Nou, wij zouden elkaar nog wel stevig kunnen tegenkomen, als het om rivaliteit gaat’, zegt de vrouw naast Meisje. En ik flap eruit: ‘Als we nog een dag zouden trainen, zou ik met jou een stevig gesprek willen!’

Dat blijft naklinken. Is het mijn ergernis die sprak? Moest ik mijn gelijk halen? Projecteer ik ervaringen uit mijn verleden op haar? En: zou ik dat gesprek, anderhalf uur voor het einde van de training toch maar in de groep (of erbuiten, maar hoe dan?) met haar moeten hebben? Had ik het gisteren al niet moeten hebben? Vermijd ik iets of is mijn negeren gezien de context juist terecht?

Ze puzzelt me. Ik realiseer me dat ik zou willen dat ze zich overgeeft aan het leerproces, de ruimte neemt om met zichzelf en de groep in deze vertrouwde omgeving aan het werk te gaan. Open te staan, te verwonderen, te zoeken, te ploeteren en te leren. Ik gun het haar zo om Iemand te worden. Dat is wat ik ook regelmatig tegen mijn ex-vrouw zei…schiet me te binnen. Tegenoverdracht dus. Tegelijkertijd weet ik dat deze gedachte me vastzet. Want zo reageren werkte bij mijn ex niet en dus bij Meisje Niemand ook niet. Die komt niet zo maar in beweging! Dus ik houd mezelf terug in deze situatie, ik bevries, net als vroeger.

Om vijf uur blijven wij beiden als laatsten in het lokaal. Iedereen heeft al afscheid genomen en bedankt voor de mooie momenten, de openheid en het vertrouwen. Ook bij Meisje Niemand klonk bij de evaluatie door dat ze blij was met onze eerlijkheid naar haar toe.
Nu, na afloop, zeg ik dat ze bij het laatste rondje voor mij meer ontspannen en open overkwam. En ze ontkent onmiddellijk! Ik heb het verkeerd begrepen, ik moet het anders zien. Maar waarom staan wij hier beiden dan?
En dan komen de tranen. ‘Ik ben ontslagen… die vuile gemene klote rot managers. Maar zo erg is het nou ook weer niet’, voegt ze er aan toe.

Tomek Tryzna, Meisje Niemand. Uitgeverij De Geus, 1997-8 (Poolse roman, ook verfilmd)