De column

De 'ja, maar'-man

Deze KLANT, zelf coach van beroep, is bij mij in coaching en vertelt: Ik heb een man in mijn coachpraktijk die erg volgzaam is. Hij geeft me in alles gelijk. Niet zo opvallend, maar na een tijdje, beredeneerd. En dan is de cirkel weer rond, lijkt het. Dan gaat hij weg en komt de volgende keer terug en geeft me opnieuw gelijk.
Ik ga steeds meer aan hem trekken, ik geef hem mijn irritatie terug, maar dat helpt niet. Dat vindt hij mooi, integer en authentiek. En dan is de cirkel weer rond. Hij beweegt niet. Zegt het heel confronterend te vinden wat ik zeg, dat hij er nog over na gaat denken en dan komt hij de volgende keer met een nieuw verhaal, een nieuwe patstelling op zijn werk en dan denk ik: dat hebben we toch al 2 maanden geleden besproken? Dan is de cirkel weer rond. Ik weet gewoon niet meer wat ik doen moet met deze man. Ik weet alleen dat hij me ergert en dat ik me rot werk. Op alles wat ik verzin, zeg of doe, zegt hij: ja,maar…

COACH: Met welke verandering ben je tevreden?
KLANT: Hij moet eens zijn verantwoordelijkheid nemen, maar dat lukt me niet , zegt ze (dat is ook een ‘’ja, maar’’ redenering!).
COACH: In welk oordeel stap je nu, vraag ik.
KLANT: Ja, ik zet mezelf vast. Hij ‘’moet ‘’ van mij, want ik kan het niet zelf. Ik loop steeds vast op zijn argumenten, zijn ‘’ja,maar…’’ Heb ik geen geduld of durf ik hem niet aan te pakken?
COACH: Hoe pak je zo’n zaak aan bij collega’s, of bij vrienden, in relaties?
KLANT: O jee, daar heb je me. Als ik iemand aardig vind, dan heb ik zo veel geduld. Dan stop ik mijn irritaties weg, ik blijf vol vertrouwen, hoop op betere tijden. Denk: hij zal het toch wel snappen. Ik heb zelf in zo’n situatie ook een hoog ‘’ja, maar’’ gehalte.

(Als coach denk ik dan: het gedrag van mijn klant en de man vertonen parallellen. Allebei zijn ze van het ‘’ja, maar’’ type, ze houden van cirkelredeneringen en comfort. Hoe doorbreek ik zo’n vicieuze cirkel? Ik kies voor de confrontatie.Andere keuzes zijn natuurlijk ook mogelijk)

COACH: Knap stom van je.
KLANT: Ja zeg, kan ik er wat aan doen.
COACH: Als iemand er wat aan kan doen ben jij het, maar je durft niet hè? Het is wel makkelijk op deze manier…
KLANT: Doe niet zo vervelend, man. Zo ken ik je niet.
COACH: Ik moet eigenlijk ontzettend lachen om jouw verhaal merk ik, je speelt bij je klant gewoon jezelf. Hartstikke lief hoor, als een engel van geduld. Jullie kunnen nog jaren samen optrekken. En dat kan ik niet veranderen.
KLANT: Leuk, mij zo de spiegel voor te houden. Het is gewoon niet waar wat je zegt.
COACH: Maar je geeft hem ook niet op zijn donder. Je hebt nog steeds niet gezegd: ik stop met jou, want ik vind jou een slapjanus. En maar pappen en nathouden. En maar moeder Teresia spelen. O, wat ben je zielig en behoeftig, gelukkig dat ik er voor je ben.
KLANT: Nou word ik echt link op je. Zoals jij mij zit te provoceren! Waar heb ik dat aan verdiend…Ik dacht dat je me zou coachen. Maar ja, je hebt wel gelijk. Ik ga hem ook maar eens provoceren en de wacht aanzeggen.
COACH: Ik wou dat ik die man van je was, maar ik denk niet dat je het kan!
KLANT: Vervelende klier, ik zal het je bewijzen!

Provoceren is soms nodig bij coaching. Op een andere manier doorziet iemand zijn patroon niet of ervaart niet waar de kern van de zaak zit. Provoceren is lastig. Voorwaarde is een heel goed contact en vertrouwen. Verder heb je een dosis humor nodig, je gaat confronteren met soms grof tegenspel. Uitvergroten, omkeren, lastig zijn. De ander niet geloven op zijn woord.
Het resultaat is dat ie boos wordt, nijdig en denkt: ik zal die coach eens een poepie laten ruiken. Daaruit groeit de wil tot veranderen. De kracht van de coach zit in het doorbreken van cirkelredeneringen, patstellingen en het comfortgevoel.
Geef nooit je klant de schuld van zijn behoefte aan comfort bij zijn veilige coach.

Lees: de theorie van het provocatieve coachen van Farelly in: Provocatief coachen van Jaap Hollander en Jeffrey Wijnberg. Lifetime, 2002.

En: Ja, maar wat als alles lukt? Berthold Gunster. Bruna, 2005.